حلق و تقصیر در حج

حلق به معنای تراشیدن سر، و تقصیر به معنای کوتاه کردن قدری از مو یا ناخن، یکی از اعمال حج و عمره است.

 



حلق به معنای تراشیدن سر، و تقصیر به معنای کوتاه کردن قدری از مو یا ناخن، یکی از اعمال حج و عمره است.


بر پایه فقه شیعه، مردان در حج با شرایطی موظف به حلق هستند. آنها در عمره تمتع موظف به تقصیر و در عمره مفرده بین حلق و تقصیر مختارند. مذاهب اهل سنت، مردان را در عمره تمتع نیز، بین حلق و تقصیر مختار دانسته‌اند. زنان بر پایه همه مذاهب اسلامی موظف به تقصیرند.


حلق یا تقصیر در عمره پس از سعی، و در حج، روز عید قربان انجام می‌شود. مذاهب اهل سنت، دو روز پس از عید قربان را نیز زمان حلق یا تقصیر دانسته‌اند. حلق و تقصیر در عمره، مکان خاصی ندارد؛ ولی در حج بر پایه فقه شیعه، منا و بر پایه مذاهب اهل سنت، حرم است.


معنای حلق و تقصیر


راغب اصفهانی در کتاب مفردات: می‌گوید اصل حلق به معنی گلو است و در قطع مو (تراشیدن) نیز به کار رفته است. از این مادّه فقط دو مورد در قرآن یافت می‌شود که هر دو مربوط به حج است.[یادداشت ۱] تقصیر نیز از ماده «قصر» به معانی کوتاه کردن و زندانی کردن است.


در اصطلاح فقهی، «حلق» به معنای تراشیدن موی سر با تیغ و «تقصیر» به معنای کوتاه کردن بخشی از موهای سر یا ناخن‌ها در حج یا عمره است.


برخی از مفسران، واژه «تَفَث» را در این آیه اشاره به حلق یا تقصیر در حج دانسته‌اند.ثُمَّ لْیقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْیوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْیطَّوَّفُوا بِالْبَیتِ الْعَتِیقِ (ترجمه: سپس، باید آلودگی‌هایشان را برطرف سازند؛ و به نذرهای خود وفا کنند؛ و بر گرد خانه گرامی کعبه، طواف کنند.)[ حج–۲۹]


احکام حلق و تقصیر


حکم شرعی حلق و تقصیر در موارد مختلف متفاوت است:


عمره مفرده: واجب تخییری، یعنی عمره گزار بین حلق موی سر و تقصیر یکی را انتخاب می‌کند که در این میان حلق فضیلت بیشتری دارد. در عمره، حلق یا تقصیر پس از سعی صفا و مروه انجام می‌شود. پس از این کار تمام محرمات احرام به جزاستمتاع از همسر بر مُحرِم حلال می‌شود.


عمره تمتع: بنابر نظر مشهور، در عمره تمتع حلق جایز نیست و باید تقصیر کرد. پس از تقصیر تمام محرمات احرام حلال می‌شوند.


حج تمتع: بنا بر نظر مشهور فقها، در حج تمتع حلق واجب است و تقصیر کفایت نمی‌کند. این فتوا برای فردی که اولین بار حج انجام می‌دهد (به آن شخص صَرورَه گویند) مشهورتر است.محل این کار در سرزمین منا پس از قربانی و بنابر مشهور در روز عید قربان است.پس از این کار تمام محرمات احرام به جز صید، استمتاع از همسر و بوی خوش بر مُحرِم حلال می‌شود.


برخی مراجع تقلید در تقصیر، کوتاه کردن ناخن را کافی ندانسته و چیدن قسمتی از مو را نیز لازم می‌دانند.حلق اختصاص به مردان داشته و زنان در همه موارد باید تقصیر انجام دهند. مانند سایر اعمال حج و عمره، حلق و تقصیر نیز از عبادات بوده و مانند نماز نیاز به قصد قربت دارند.


کندن یا حلق موهای بدن یا ناخن‌ها در حال احرام (پیش از حلق یا تقصیر) حرام بوده و کفاره دارد.



فلسفه تراشیدن سر


موی سر زینت بخش ظاهر فرد بوده و انسان نسبت به آن دلبستگی دارد. در حج، انسان تلاش می‌کند این دلبستگی‌ها را که در موارد زیادی مانع سلوک معنوی می‌شود از خود دور کند. با دل کندن از این علاقه‌های شخصی، دل کندن از عیوبی که انسان با آن‌ها خو گرفته نیز آسان‌تر می‌شود. امام صادق(ع) فرمود: «وَ احْلِقِ الْعُیوبَ الظاهِرةَ وَ الباطِنَةَ بِحَلْقِ شَعْرِکَ» (ترجمه: با تراشیدن موی خود تمام عیب‌های ظاهری و باطنیت را بتراش.)


امام سجاد(ع) در بیان آداب باطنی حج به شِبلی فرمود: «فَعِنْدَ مَا حَلَقْتَ رَأْسَکَ نَوَیتَ أَنَّکَ تَطَهَّرْتَ مِنَ الْأَدْنَاسِ وَ مِنْ تَبِعَةِ بَنِی آدَمَ وَ خَرَجْتَ مِنَ الذُّنُوبِ کَمَا وَلَدَتْکَ أُمُّک؟» (ترجمه: آیا هنگامی که سر خود را می‌تراشیدی نیت این نمودی که با این عمل خود را از آلودگی‌های گناهان و تعدی به حقوق آدمیان پاک نمایی و همچون روز ولادت از مادر از تمام سیئات و معاصی بیرون رفته و دیگر به آنها بازنگردی؟)


 


منابع:


fa.wikishia.net




مطالب مرتبط